Người Mường Chanh giữ nghề gốm cổ

Văn Hóa Việt Văn hóa làng nghề

Thứ 6, 27/12/2013 15h32


NETVIET - Có đi, có tìm hiểu mới thấy văn hóa và đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc trên đất nước Việt Nam thật phong phú và độc đáo. Về xã Mường Chanh, Mai Sơn, Sơn La, chúng tôi đã có những khám phá thú vị về nghề làm gốm lâu đời của người Thái Đen nơi đây.

 

Ẩn sâu giữa thung lũng - nơi đó có những bản làng nép mình sau rặng rúi, xưởng gốm của ông Tòng Văn Loan rất khác với những xưởng gốm ở đồng bằng. Xưởng gốm nằm ngay dưới gầm sàn nhà, mọi thứ đều làm bằng tay, đơn sơ, mộc mạc. Đây là nơi ra đời những sản phẩm gốm được sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày, mang vẻ đẹp giản dị của thiên nhiên và con người miền núi.

 

“Hồi bé, tôi chỉ làm được những thứ đơn giản như con trâu, con gà rồi mang ra lò nung làm đồ chơi. Giờ tôi thấy nghề này hợp với mình. Trước đây các cụ làm chưa được đẹp, vẫn còn một số mẫu xấu. Thì nay, mẫu mã được cải tiến hơn nhiều. Tôi luôn cố gắng luyện tay nghề để giữ nghề ngày một phát triển hơn.” Ông Tòng Văn Loan chia sẻ.

 

Bà Tòng Thị Xiêng, xã Mường Chanh cũng luôn tâm niệm: “Tôi phải giữ nghề này để cho con cháu học tập. Mai sau con cháu lớn lên còn biết mà học tập theo ông bà. Mình thì không bỏ được nghề này rồi.”

 

Sản phẩm gốm làm ra chủ yếu là đồ gia dụng như chum, vại, lọ, hũ, liễn.… với nhiều chủng loại và kiểu cỡ khác nhau. Các sản phẩm đều được đảm bảo nhẵn bóng, được khắc hoa văn chìm hoặc nổi. Theo tài liệu của Viện Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, gốm Mường Chanh thuộc loại gốm trơn, có ưu điểm khó vỡ, ít rò rỉ và được dùng để ủ rượu, làm mắm, đựng măng chua có vị thơm ngon đặc biệt, để lâu không bị váng. Mỗi sản phẩm mỗi gốm Mường Chanh  hướng đến cuộc sống dân dã, tự do, phóng khoáng thấm đượm tâm hồn của con người nơi đây.

 

Với những người bạn như họa sỹ Phan Thanh Sơn mọi thứ đều được những nghệ nhân đồng bào ở đây chia sẻ rất chân thành. Họa sỹ Phan Thanh Sơn, Đại học Mỹ thuật Hà Nội cho biết: “Đồng bào Thái ở đây sống rất thân thiện, thiên nhiên tươi đẹp. Mỗi khi đến đây, tôi thấy rất thoải mái. Khi trao đổi về nghề  gốm mọi người trao đổi rất chân thành, cởi mở.”

 

Trước đây nghề gốm khá phát triển. Vào lúc nông nhàn hầu như gia đình nào cũng làm gốm. Thời điểm hưng thịnh nhất của nghề gốm Mường Chanh vào các năm 1979- 1985 khi gốm Mường Chanh có mặt ở khắp các huyện, thị trong tỉnh và một số địa phương của tỉnh Lai Châu. Tuy nhiên, cho tới nay gốm Mường Chanh đang phải chịu sức ép cạnh tranh gay gắt của các sản phẩm sành, sứ, nhựa nội ngoại được nhập ồ ạt trên thị trường.

 

Bao đời nay người Mường Chanh đã ngửi mùi đất, mùi khói lò nung ngay từ trong bụng mẹ. Có lẽ vì vậy mà lúc lớn lên, họ làm nghề của cha ông tự nhiên như hơi thở. Thực tiễn đời sống tự cung tự cấp của đồng bào Thái đen đã giúp họ gìn giữ nghề cổ truyền này trước những thay đổi rất lớn của xã hội.

 

Thanh Tuyền