Làng vĩ cầm duy nhất ở Việt Nam

Văn Hóa Việt Du lịch ẩm thực

Thứ 5, 13/03/2014 15h38

NETVIET - Làng Then, thuộc xã Thái Đào, Lạng Giang, Bắc Giang, ngôi làng duy nhất tại Việt Nam có truyền thống chơi vĩ cầm suốt gần 60 năm nay.

 

Làng Then giống như bao ngôi làng truyền thống khác của Việt Nam với những cánh đồng bát ngát, những nếp sinh hoạt rất đỗi đời thường của nhà nông. Nhưng điều làm cho làng Then trở thành một ngôi làng độc đáo chính là là bởi âm thanh du dương của cây vĩ cầm. Thật tuyệt vời khi trong không gian yên bình của làng quê Bắc Bộ chúng ta có thể thưởng thức tiếng violon mà những tưởng chỉ có thể nghe ở những buổi trình diễn hoành tráng.

 

Ai cũng chơi vĩ cầm

 

 

Ở làng Then, những thanh âm của nhạc cụ được coi là bác học đó không phải từ những người nhạc công chuyên nghiệp mà có thể bởi em bé, người đàn ông trung niên hay cụ già. Họ có thể là bất cứ ai trong số những người nông dân làng Then. 

 

Những âm thanh của tiếng vĩ cầm là một điều không thể thiếu tại nhà văn hóa của làng Then vào những ngày nông nhàn. Nơi đây không chỉ là địa điểm tập trung của những tay violin cự phách của cả làng, mà còn là nơi họ giao lưu và trao đổi kinh nghiệm chơi nhạc. Những câu chuyện về nhạc cụ, nhạc lý dường như là đề tài bất tận của những người đàn ông làng Then.

 

Truyền thống chơi đàn violon tính đã có hơn nửa thế kỷ. Lớp đầu tiên của trai làng Then chơi đàn violon đến nay đã có cụ trên 80. Thế hệ thứ 2 bắt đầu từ năm 1973. Sau này, mỗi năm số lượng lại tăng nhiều lên. Sau thời gian gián đoạn vào năm 1985, từ khoảng thời gian những năm 90, có một số em lại tiếp tục theo học. Hiện nay, có hàng trăm người chơi violon ở làng.

 

Tiếp nối truyền thống, những thế hệ trẻ làng Then mở rộng dàn nhạc giao hưởng của cả làng. Họ có ước mơ là đem tiếng nhạc đến với công chúng. Nhưng hơn hết là muốn thỏa niềm đam mê với âm nhạc của mình.

 

Violon là loại nhạc cụ được coi là khó học, khó chơi nhất , ngay cả đối với người chơi nhạc chính thống, đòi hỏi rất nhiều sự khéo léo và thẩm âm chuẩn xác của người chơi. Vậy mà những người nông dân làng Then đã biến cái không thành có thể. Hơn 100 người dân, từ già đến trẻ, thuần nông, chân lấm tay bùn, có thể biết kéo và chơi thành thạo nhạc cụ này. Những đôi tay tưởng như chỉ biết cầm cầy cầm cuốc, ngụp lặn trong bùn đất lại có thể lướt nhẹ trên phím. Chính bởi lẽ đó, vĩ cầm đã làm cho làng Then trở thành làng quê độc nhất vô nhị ở trên đất nước Việt Nam.

 

Người thầy vĩ cầm làng Then

 

 

Ông Nguyễn Hữu Đưa - người thầy của nhiều thế hệ.

Ảnh: http://petrotimes.vn

 

Xung quanh chuyện về cây vĩ cầm làng Then không thể không kể đến người có công mang âm nhạc về phổ cập cho cả làng – ông Nguyễn Hữu Đưa. Từ năm 1956 đến nay, ông Nguyễn Hữu Đưa đã chơi đàn được gần 60 năm. Ông là lớp người đầu tiên mang tiếng vĩ cầm về ngôi làng này. Cũng là người có công đào tạo biết bao thế hệ học trò vĩ cầm của làng Then. Để từ đó tiếng vĩ cầm là món ăn tinh thần không thể thiếu của người nông dân làng Then sau những vụ mùa vất vả. Sau bao nhiêu năm say mê tiếng đàn, giờ đây tuy mắt đã mờ, chân đã mỏi và tai không còn nghe rõ nữa nhưng với âm nhạc ông vẫn còn cảm nhận tinh tế như thửa ban đầu. 

 

Tài sản lớn nhất trong ngôi nhà nhỏ đơn sơ của ông có lẽ là cây đàn vĩ cầm này, cây đàn đã theo ông gần như cả cuộc đời. Ông đến với nó cũng là một cái duyên, một niềm đam mê lớn của và cùng với nó ông đã làm nên âm thanh bao bản nhạc của nước ngoài và Việt Nam. Cũng bởi ông quá say mê tiếng đàn mà việc nhà chủ yếu là do vợ ông lo toan. Tuy rằng vất vả, nhưng bà yêu ông cũng bởi tiếng đàn, bởi tâm hồn nghệ sĩ, thấu được niềm yêu thích của ông nên cũng cảm thấy vui khi ông cất tiếng đàn. 

 

Ông Nguyễn Quang Khoa, làng Then, Thái Đào, Lạng Giang, Bắc Giang nói: “Ông Nguyễn Hữu Đưa là một người thầy của chúng tôi, ông có nhiều năm, hơn nửa thế kỷ, ông say mê cây đàn. Cây đàn violon với ông nó gắn bó như một vật rất thiêng liêng, như người tình thứ 2 của ông.”

 

Ông Nguyễn Quang Khoa, làng Then, Thái Đào, Lạng Giang, Bắc Giang kể lại: “Lúc bấy giờ, ông dạy có 13 người. 13 người ấy thì sau này đều trưởng thành. Phải ghi nhận cái lớp đầu tiên thầy dạy hết mình mà trò cũng học hết mình, có thể là suốt ngày suốt đêm đua nhau học. Thầy thứ 7, chủ nhật mới được nghỉ có 1, 2 ngày về giúp đỡ gia đình thì chúng tôi là người cắp đàn đến quấy rầy thầy và thầy lại bỏ những thời gian ấy thầy dạy các trò. Sau này, thầy tâm sự đấy là niềm vui. Không cầu lợi, không vụ lợi gì hết, thầy không thu một đồng học phí nào của ai, không lấy thứ gì của ai mà chúng tôi gọi là trả công cho thầy, thầy đều lắc đầu hết, thầy bảo đây là niềm vui, đầu tiên là con cháu trong gia đình sau đó là thanh niên trong làng. Tôi nghĩ đó là một nghĩa cử rất là đẹp mà thầy vẫn duy trì đến bây giờ.”

 

 

Một lớp học trong làng

 

Tâm hồn tài hoa của ông Đưa đã truyền lại cho người con trai là anh Nguyễn Hữu Thuật. Với anh Thuật, tiếng đàn đã gắn bó vào từng nếp sinh hoạt của mình. Để rồi khi kết thúc một ngày lao động, cả ngày vất vả theo con trâu ngoài ruộng thì anh chỉ muốn cầm đến chiếc đàn để giúp cho tâm hồn thư thái.

 

Âm nhạc là một niềm đam mê riêng nhưng không thể thiếu trong cuộc sống. Ngoài thú vui những lúc rảnh việc ruộng đồng, đó còn là làn điệu hát ru ngọt ngào. Không giống như những người nghệ sĩ bình thường, bên cạnh những giây phút thăng hoa với âm nhạc, những tay vĩ cầm của làng Then hàng ngày vất vả mưu sinh với cuộc sống nhà nông . Nhưng với họ, âm thanh của tiếng vĩ cầm chính là hơi thở, là món ăn không thể thiếu trong thói quen sinh hoạt hàng ngày. Bất cứ khi nào rảnh là những người nông dân làng Then lại tập, luyện với phím đàn. Thời trước, người làng Then thường bảo nhau rằng, không biết chơi vĩ cầm không phải trai làng Then và cái tên làng vĩ cầm cũng được người ta gọi từ đó.

 

Đến với vĩ cầm và nhạc giao hưởng, mọi người thường nghĩ đến một không gian thưởng thức sang trọng nhưng với dân làng Then thì thật thân thiện và gần gũi. Những nghệ sĩ chân đất làng Then có thể ngồi bên hiên nhà, ngoài ngõ, dưới gốc cây, sân đình, bờ đê mà chơi vĩ cầm phiêu du cùng ruộng đồng, cây cỏ. Chính những nét chất phác của thôn quê đó và dòng máu nghệ thuật đã hòa quyện vào nhau tạo ra một nét đẹp rất riêng thuần khiết của vùng đất văn hóa.

 

Thu Hằng