Nón lá Mỹ Lam

Văn Hóa Việt Văn hóa làng nghề

Thứ 6, 21/02/2014 16h49

NETVIET - Đến với Huế, du khách không chỉ được tận hưởng cảnh đẹp của sông Hương, núi Ngự, những thành quách, đền đài cùng các món ăn cung đình mà còn được ngắm nhìn những thiếu nữ trong chiếc áo dài, đội trên đầu chiếc nón bài thơ. Hàng trăm năm nay, những người thợ làm nón của những làng nghề trên đất cố đô vẫn âm thầm góp sức mang lại vẻ đẹp rất riêng cho Huế.

  

Sao anh không về thăm quê em

Ngắm em chằm nón buổi đầu tiên

Bàn tay xây lá, tay xuyên nón

Mười sáu vành, mười sáu trăng lên

 

Nằm ven theo con sông Như Ý hiền hòa, làng Mỹ Lam thuộc xã Phú Mỹ, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế nổi tiếng với nghề chằm nón có lịch sử hơn 150 năm. Người Mỹ Lam hiền lành, mến khách. Với bàn tay khéo léo và tình yêu gắn bó với nghề họ đã làm ra những chiếc nón lá xinh xắn, bền chắc không chỉ phục vụ cho đời sống sinh hoạt hàng ngày của con người mà còn góp thêm những giá trị mới cho văn hóa của cộng đồng người Việt.

 

 

Mộc mạc chiếc nón bài thơ

 

Bà Lê Thị Yến, Mỹ Lam, Phú Mỹ, Phú Vang, Thừa Thiên Huế cho biết: “Nghề nón là nghề truyền thống của cha ông để lại, tuy nghề cho thu nhập không bao nhiêu nhưng con cái cũng giúp đỡ được mình, mà mình cũng có thu nhập cho con cái ăn học, ở đây cũng có nhiều kỹ sư bác sĩ giáo viên từ nghề nón mà lên. Chúng tôi có câu thơ “Mỹ Lam - Phú Mỹ bao đời/ Làng quê nón lá người người thiết tha/ Bao năm vất vả mọi nhà/ Nên nhân nên nghiệp cũng là từ đây”.

 

Nón là biểu tượng của Việt Nam, là người bạn thuỷ chung của người lao động một nắng hai sương. Trong nghệ thuật, chiếc nón trắng tinh khôi thể hiện tính dịu dàng và kín đáo của phụ nữ Việt Nam.

 

Từ lâu, hình ảnh chiếc nón bài thơ Huế đã đi vào lòng du khách như những câu thơ của thi sĩ Thu Bồn:

 

Áo trắng hỡi thuở tìm em không thấy

Nắng mênh mang mấy nhịp Tràng Tiền

Nón rất Huế nhưng đời không phải thế

Mặt trời lên từ phía nón em nghiêng.

 

Nón bài thơ hiện hữu trên khắp nẻo đường và trở nên gần gũi, thân quen trong cuộc sống thường nhật của phụ nữ Huế. Các cô gái chăm chút chiếc nón như một vật trang sức, đôi khi là vật để trao đổi tâm tư tình cảm của riêng mình. Công phu nhất là vừa vẽ chìm dưới lớp lá nón những hoa văn vui mắt, hay những hình ảnh bụi tre, đồng lúa, những câu thơ trữ tình, phải soi lên nắng mới thấy được gọi là nón bài thơ.

 

Du khách có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh từng nhóm các bà, các chị, đang ngồi giữa gian nhà khâu nón lá, tay thoăn thoắt nhưng miệng cười nói vui vẻ, lưu lại trong chúng ta một ấn tượng khó phai.

 

Để có được chiếc nón lá bền đẹp, khi khâu nón người thợ phải luồn mũi kim lên xuống đều đặn sao cho lỗ khâu thật khít, khéo léo giấu những nốt nối vào trong lòng chiếc nón lá.

 

Có cả trăm nghìn loại nón, mũ khác nhau, đa dạng về màu sắc, kiểu dáng nhưng hình ảnh chiếc nón lá Mỹ Lam vẫn gần gũi và thân thương với người Việt Nam. Trong con mắt của bạn bè thế giới thì chiếc nón lá là hình ảnh đặc trưng cho trang phục truyền thống và sự duyên dáng của người phụ nữ Việt Nam mềm mại, bình dị, mà kiêu sa.

 

Càng đi sâu vào tìm hiểu càng thấy trong đời sống cũng như trong nghệ thuật, nón Huế luôn có một sức sống mạnh mẽ. Dù xuất hiện ở khoảng không gian nào, chiếc nón vẫn mang đậm hồn quê, vẫn mang đậm hương đồng, gió nội của những làng nghề truyền thống, nơi đã sản sinh ra nó.

 

Nghệ nhân Thái Văn Đô và những chiếc nón khổng lồ

 

Làng làm nón Mỹ Lam có nhiều thợ giỏi trong lĩnh vực chằm nón, nổi bật là nghệ nhân Thái Văn Đô.Ông nội và cha ông đều là những nghệ nhân tài hoa trong nghề làm nón. Lớn lên, ông chọn làm nghề khác nhưng nghề nón cứ vận vào ông như là một cái nghiệp. Sau những thất bại trên thương trường, ông trở lại nghề làm nón và gắn bó cùng nó đã hơn 20 năm.

 

Ẩn giấu đằng sau người đàn ông chân chất mộc mạc, dáng người thấp bé này là nỗ lực phi thường để thực hiện “Chiếc nón lá bài thơ lớn nhất Việt Nam” làm rạng danh làng nghề nón lá Mỹ Lam vốn khiêm nhường và lặng lẽ hàng trăm năm qua. Thực hiện được chiếc nón bài thơ kỷ lục Việt Nam là cơ duyên và cũng là may mắn. Đó là việc mà đến giờ nghĩ lại ông vẫn ngỡ ngàng với sự táo bạo của mình.

 

 

Nghệ nhân Thái Đô (bên phải)

 

Nghệ nhân Thái Văn Đô nói: “Chiếc nón đó là một có duyên với tôi. TP HCM họ đặt chiếc nón, Huế có nhiều người làm nón đẹp nhưng cũng không ai dám làm. Mà người ta đòi hỏi chiếc nón lớn đó phải vừa truyền thống vừa hiện đại. Bà con xóm làng cũng động viên tôi làm, tôi bàn với gia đình thì bà xã và các con không chấp nhận vì nghĩ rằng người ta giỏi còn không làm được. Sau đó thì họ lại ủng hộ hết mình. Bạn bè cũng góp ý nhiều.”

 

Sau ba đêm suy nghĩ, ông quyết định nhận lời đề nghị làm chiếc nón khổng lồ của một công ty giải trí trong Sài Gòn. Mọi việc dù đã được tiên liệu sẽ khó khăn nhưng vào thực tế mới thấy gian nan vô cùng. Lúc bấy giờ, thời tiết Huế đang vào mùa mưa. Vì vậy, việc lấy lá trên rừng rất vất vả. Đã vậy, để tạo ra giàn khung cho chiếc nón khổng lồ là việc dường như không tưởng đối với người đàn ông nhỏ bé này. Sauk hi hoàn thành chiếc nón, ông sụt mất 7 kg.

 

Nghệ nhân Thái Văn Đô cho biết: “Chiếc nón cao 1m65, đường kính 2m7, qua quá trình làm thì gặp khó khăn vì thời tiết mưa, lấy lá rất khó, tổng cộng là 17 nghìn ngọn lá, lựa lại còn 9862 ngọn lá, nối lại có 6 lớp. Tre chưa khô, tôi làm 52 vành chiều dài hơn 230 m, sau 20 ngày thì bị nổi mốc, chúng tôi phải làm lại và mua dầu chống thấm mốc.”

 

Vốn sẵn chất nghệ sỹ, khi thực hiện chiếc nón khổng lồ này, ông ngồi hàng đêm vẽ các họa tiết và phong cảnh nổi tiếng của Huế là sông Hương, Phu Văn Lâu, chùa Thiên Mụ và cầu Trường Tiền lồng ghép vào nón. Tròn một năm sau, chiếc nón đã hoàn thành trong niềm vui mừng của gia đình và sự ngỡ ngàng của bà con Mỹ Lam.

 

 

Chiếc nón bài thơ kỷ lục Việt Nam

 

Kể về những dự định trong tương lai, nghệ nhân Thái Văn Đô chia sẻ: “Tôi có ý tưởng làm chiếc nón với ý nghĩa hòa bình trong trái tim tôi và mọi người. Tôi sẽ tự vẽ hơn 200 lá cờ các nước. Chiếc nón này nếu đặt ở thủ đô Hà Nôi, mỗi du khách sẽ ngắm chiếc nón đều thấy họ vì có tổ quốc họ trong đó.”

 

Với tài năng, sự quyết tâm của nghệ nhận Thái Đô cùng sự đồng lòng của bà con Mỹ Lam, tưởng về chiếc nón lớn với ý nghĩa hòa bình chắc chắn sẽ thành công trong tương lại. Nó không những làm rạng danh làng nghề bình lặng này mà còn khắc sâu tình cảm với bạn bè thế giới về một đất nước Việt Nam tài hoa.

 

Quốc Hà