Nghệ thuật từ đôi tay

Văn Hóa Việt Văn hóa làng nghề

Thứ 4, 12/02/2014 16h52

NETVIET - Có một làng nhỏ cách Huế chừng 30km về hướng Bắc, dọc con sông Bồ, từ lâu đã nổi tiếng với nghề đan thúng, mủng, rổ rá, dần sàng, đó là làng đan lát Bao La ở xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền. Hãy đồng hành cùng VTC10-NETVIET về với làng nghề này để tìm hiểu những quy trình và bí quyết làm ra các sản phẩm nức tiếng gần xa.

 

Thúng mủng Bao La đem ra đựng bột

 

 

Hơn trăm năm trước, một số bà con làng Bao La trong gồng gánh gia đình theo đuôi con cá ra ngụ ven phá Tam Giang tạo nên làng Bao La ngoài. Bà con sống trên đất mới tuy cày cấy trên đất cát bạch sa, đánh bắt cá trong đầm phá nhưng vẫn làm thêm nghề đan lát mây tre.

 

"Thúng mủng Bao La đem ra đựng bột

Chiếu Bình Định tốt lắm ai ơi

Tạm tiền mua lấy vài đôi

Dành khi hiếu sự trải côi giường Lào"

 

Vào thời phát đạt của thúng, mủng, những chàng trai lực điền muốn làm rể làng Bao La phải giỏi đan lát. Sản phẩm của Bao La xưa nay nổi tiếng tốt, bền, mới sánh với chiếu Bình Định và giường của người Lào - đất nước triệu voi nhiều gỗ quý.

 

Nghề đan là nghề phụ nhưng lại thu hút mọi lứa tuổi lao động. Người khỏe mạnh tìm mua, đốn vác tre, kết bè đưa về làng. Người già cưa tre, chẻ nan, vót lạt, trẻ em đan lát, phụ nữ gánh gồng sản phẩm đi bán khắp các nơi làng quê, thị trấn.

 

Ông Phạm văn Lợi, Phó chủ tịch UBND xã Quảng Phú, Quảng Điền, Thừa Thiên Huế cho biết: “Hợp tác xã (HTX) mây tre đan Bao La được thành lập năm 2007. Ở đây có nghề đan từ lâu đời, trải qua khoảng 2, 3 năm trở lại đây thì ngày càng khởi sắc. Đặc biệt việc tiếp cận mẫu mã thị trường rất nhanh và tay nghề của bà con rất cao. Làng nghề đã giải quyết việc làm tại chỗ cho từ 70 đến 100 lao động và ngày công và thu nhập hàng năm được nâng lên.”

 

Muốn đan được một sản phẩm rổ rá phải qua nhiêu công đoạn: Chọn tre, cưa tre, pha tre, chẻ nan, đan mên, lận vành, nức vành, sau cùng đốt lửa cho cháy xơ tre, sản phẩm bén lửa ngả màu vàng ruộm khói bếp để chống mọt.

 

Dưới thời phong kiến, Bao La là nơi cung cấp chủ yếu sản phẩm gia dụng bằng tre của dân Thừa Thiên Huế. Nhưng từ sau 1985, sản phẩm nhựa lấn át, làm thu hẹp nghề đan lát Bao La, nhiều người phải bỏ nghề. Dân làng nhiều lần họp bàn nhưng vẫn không tìm được giải pháp. Đến năm 2007, dân làng đồng lòng thành lập HTX đan lát mây tre Bao La. Ban đầu HTX có 25 xã viên, số vốn chỉ vỏn vẹn 5 triệu đồng.

 

Ông  Võ Văn Dinh - chủ nhiệm HTX mây tre đan Bao La chia sẻ: “Chúng tôi sẽ mở thêm cơ sở để tạo việc làm cho bà con trong thôn và kết hợp với chính quyền địa phương sẽ phát triển theo hướng du lịch làng nghề.”

 

Chính quyền địa phương đã tổ chức các lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật đan lát các sản phẩm mới cho bà con, thích hợp với nhu cầu thị hiếu xã hội như lẵng đơm hoa, lẵng trang trí, các loại giá treo đèn… Dân làng Bao La đang nỗ lực tiếp cận kỹ thuật mới, để làm cho làng nghề tiếp tục phát triển.

 

Làng nghề đang khởi sắc từng ngày. Người dân ai cũng hứng khởi. Đan lát chỉ là nghề phụ của nhiều gia đình sau vụ mùa nhưng lại là nguồn thu nhập chính của nhiều nông dân ở đây, đặc biệt là phụ nữ.

 

Có một điều chắc chắn rằng nghề đan lát của làng Bao La vẫn mãi được gìn giữ, lưu truyền bởi tính cần cù, nhẫn nại của con người nơi đây. Đó là lòng son sắt với đất đai, quê hương, với họ mạc, tổ tông.

 

Hồi sinh làng nghề truyền thống

 

Cùng sự thay đổi của cuộc sống hiện đại, nghề mây tre đan cũng phải thay đổi sản phẩm của mình. Gắn liền với sự vươn mình mạnh mẽ của làng Bao La hiện giờ, là sự đóng góp rất lớn của nghệ nhân Thái Phi Hùng và nghệ nhân Võ Chức. Câu chuyện của hai nghệ nhân này bắt đầu bằng những thăng trầm, bĩ cực của làng nghề cách đây chưa lâu.

 

Trước 2007, nghề đan đát Bao La đi vào bế tắc, không cạnh tranh nổi hàng gia dụng công nghiệp vừa rẻ, vừa đa dạng tràn lan khắp chợ. Những mặt hàng truyền thống lâu đời của làng nghề như dần, sàng, thúng, mủng… hầu như không tìm được đầu ra.

 

Tuy thu nhập không cao nhưng nghề đan đã gắn bó và nuôi lớn bao thế hệ con dân vùng quê nghèo này. Không bó tay ngồi nhìn làng nghề suy thoái, hai người thợ kỳ cựu ấy cùng một số người tâm huyết đã quyết tâm đứng ra thành lập HTX mây tre đan Bao La với khát vọng vực dậy nghề truyền thống.

 

Nghệ nhân Võ Chức cho biết: “Thành lập HTX năm 2007 quá trình ban đầu thì khó khăn lắm, thiếu vốn, cơ sở vật chất, mẫu mã đơn điệu nhưng được sự quan tâm của Sở Công thương cho đi tập huấn mẫu mã tham gia các hội chợ và dần được thay đổi mẫu mã và tiếp cận được thị trường nên thời gian qua HTX đã có nhiều mẫu mã đa dạng hóa hơn và được khách hàng ưa chuộng, lực lượng lao động ngày càng đông, tăng thu nhập cho người nông dân.”

 

Để có vốn hoạt động, khi ấy họ bàn bạc với những người khác trong HTX cầm sổ đỏ nhà thế chấp ngân hàng, vay gần 100 triệu đồng đầu tư cho sản xuất. Đó là giai đoạn khó khăn nhất của làng nghề. Ngoài thiếu vốn, khó khăn lớn nhất là phải tìm sản phẩm mới phù hợp với thị trường để có đầu ra. Đó cũng là trách nhiệm lớn đặt lên vai ông Hùng và ông Chức với trách nhiệm phụ trách kỹ thuật của HTX.

 

Sau khóa đào tạo thiết kế mẫu mã hàng thủ công mỹ nghệ do quỹ khuyến công tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức, hai nghệ nhân bắt đầu mày mò chuyển hướng sản xuất cho làng nghề. Với những sản phẩm khó, thời gian nghiên cứu, thử nghiệm có khi mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng trời.

 

Nâng niu những chiếc đèn lồng đủ kiểu đang được nhiều khách sạn, nhà hàng ưa chuộng, ít ai biết, để có một mẫu mã mới, hai nghệ nhân làng nghề đã phải nhiều đêm thức trắng. Sau 5 năm lao động miệt mài, đến nay, họ đã sáng tạo ra hơn 350 mẫu mã mới.

 

Những sản phẩm do 2 ông thiết kế được khách hàng rất ưa chuộng. Từ chỗ phải tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm, đến nay HTX mây tre đan Bao La không còn phải lo chuyện đầu ra và trong mùa hè sản phẩm làm ra không đáp ứng kịp cho thị trường.

 

Những tác phẩm mỹ nghệ từ cây tre của làng nghề Bao La đã có mặt ở nhiều thành phố lớn trong nước và đã được xuất khẩu ra nước ngoài. Làng nghề mây tre đan Bao La được Hiệp hội làng nghề Việt Nam công nhận là làng nghề tiêu biểu. Những nghệ nhân bình dị hết lòng với nghề của quê hương như ông Hùng, ông Chức vẫn ngày ngày tiếp tục suy nghĩ, sáng tạo những mẫu mã mới để cho ra những sản phẩm mây tre đan làm đẹp cho cuộc đời.

 

Đỗ Hiên