Hoa giấy Thanh Tiên

Văn Hóa Việt Văn hóa làng nghề

Thứ 5, 23/01/2014 10h43

NETVIET - Nhắc đến Tết Huế là người ta nghĩ ngay tới bánh chưng Nhật Lệ, bánh Tét làng chuồn và hoa giấy Thanh Tiên. Người Huế có câu: “Xanh xanh đỏ đỏ vàng vàng/ Cứ đến tháng Chạp cả làng làm hoa”. Hãy cùng VTC10-NETVIET về thăm làng Thanh Tiên, xã Phú Mậu, huyện Phú Vang, Huế - một làng nghề có tuổi đời 300 năm, nổi tiếng với nghề làm hoa giấy.

                                                    

Hoa giấy – nét văn hóa trong tín ngưỡng dân gian của xứ Huế

 

Làng Thanh Tiên cách trung tâm thành phố Huế khoảng 10km về phía Đông - Bắc, nằm nép mình bên dòng sông Hương hiền hòa. Không ai biết thật chính xác nghề làm hoa giấy ở đây bắt đầu từ khi nào, học nghề từ ai. Có người cho rằng do làng hay bị ngập lụt, không trồng được hoa tươi chơi tết, dân làng Thanh Tiên đã nghĩ ra cách làm hoa giấy. Từ đó dần hình thành nét văn hóa trong tín ngưỡng dân gian của người dân xứ Huế.

 

Hàng năm cứ đến trước 23 tháng Chạp, các gia đình ở Huế mua hoa về thờ cúng. Hoa cũ được đưa xuống và đốt đi, hoa mới được trang trọng trang trí. Trong quá trình 300 năm, hoa giấy Thanh Tiên không chỉ trở thành nét văn hóa tín ngưỡng của người dân xứ Huế mà còn lan tỏa ra các vùng xung quanh như Đà Nẵng, Quảng Trị và những nơi có người Huế cư ngụ.

 

Hoa giấy Thanh Tiên độc đáo bởi mỗi cành đều có 8 bông chuyển tải lý thuyết Nho học của người phương Đông. Ba cành hoa ở giữa tượng trưng cho quân – sư - phụ, cũng có thể là thiên - địa - nhân hoặc trung - hiếu - nghĩa. Ở giữa 3 bông này luôn có một bông hoa màu vàng hoặc màu đỏ tượng trưng cho mặt trời, còn 5 bông hoa xung quanh tượng trưng cho nhân - lễ - nghĩa – trí - tín.

 

Để có những cánh hoa đầy màu sắc đón Tết, những người thợ Thanh Tiên phải chuẩn bị các công đoạn từ mấy tháng trước khi Huế vào mùa mưa. Họ chọn những cây tre tốt trong làng đem chẻ nhỏ, vót mỏng, phơi khô làm cuống hoa. Và đến tháng 11 âm lịch, cả làng bắt đầu làm hoa.

 

Ngoài việc sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường dịp Tết cho người dân xứ Huế, làng nghề Thanh Tiên đã và đang chú trọng phát triển làng nghề theo hướng du lịch. Ngôi làng nhỏ này thường xuyên đón tiếp các đoàn khách du lịch về thăm quan. Đặc biệt sinh viên các trường cao đẳng đại học ở Huế vẫn thường tổ chức từng nhóm nhỏ đến thăm quan và học cách làm hoa giấy. Trong những chuyến đi này, họ có thể ngồi trò chuyện với nghệ nhân của làng nghề và tự tay làm cho mình những bông hoa giấy nhỏ xinh. 

 

Ông Nguyễn Mưng, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Mậu, Phú Vang, Thừa Thiên Huế nói: “Trước đây, trong làng có 100 hộ thì đến 80 hộ làm hoa giấy nhưng hiện giờ do cơ chế thị trường nhiều người làm các ngành nghề khác và còn khoảng 30 hộ làm nghề này để phục vụ cho nhu cầu lễ Tết. Được cấp trên công nhận một nghệ nhân làng hoa giấy thì các tổ chức đến thăm rất nhiều đồng thời địa phương cũng muốn kết hợp với các tổ chức để bà con nâng cao kỹ thuật duy trì nghề truyền thống. Nói chung hoa giấy Thanh Tiên vẫn đứng vững.”

 

Người thổi hồn cho hoa sen giấy

 

Đau đáu với nghề làm sen giấy, họa sỹ - nghệ nhân hoa giấy Thân Văn Huy đã đưa những bông sen giấy thất truyền của làng nghề trở lại và nâng lên một tầm cao mới. 

 

 

Nghệ nhân Thân Văn Huy

 

Ảnh: doanhnhansaigon.vn

 

Ngôi nhà rường nằm nép mình dưới những tán cây xanh ở phía hạ nguồn sông Hương của nghệ nhân Thân Văn Huy đã trở thành một địa chỉ quen thuộc của bạn bè và khách du lịch gần xa. Là người con của làng Thanh Tiên, ông Thân Văn Huy có tình yêu vô bờ với nghề truyền thống. Điều đó thôi thúc ông bước vào nghệ thuật hội họa. Từ niềm đam mê nghệ thuật ông trở thành họa sỹ và từ những trăn trở về nghề truyền thống ông trở thành nghệ nhân của làng nghề Thanh Tiên.

 

Tên tuổi của người họa sĩ đồng quê này gắn liền với hoa sen. Năm 2008, họa sĩ Thân Văn Huy nảy ra ý tưởng làm hoa sen giấy từ chính chất liệu của hoa giấy Thanh Tiên. Có sự giúp đỡ của gia đình và bà con trong làng ông đã thành công sau nhiều rất khó khăn. Từ nguyên bản bông sen truyền thống màu trắng làm bằng giấy mỏng, dùng chỉ khâu dễ bị gió đánh xô, ông Huy bắt đầu từ chính kỹ thuật dập chỉ độc đáo truyền thống của làng, kết hợp với kỹ thuật tranh lụa, tranh thủy mặc nhuộm giấy từ đậm sang nhạt, có độ loang đều, biến bông hoa sen đơn sắc mỏng manh thành những bông sen có hồn và tự nhiên như hoa sen thật.

 

Ngày xưa, hoa sen giấy không có màu, được làm từ loại giấy để đánh máy hoặc hút thuốc nên rất mỏng. Thời tiết ở Huế rất khắc nghiệt nên hoa giấy không bền. Nghệ nhân Thân Văn Huy đã sử dụng kỹ thuật tạo nếp truyền thống, tìm ra những chất liệu mới và phối hợp với cách pha màu để tạo cho tác phẩm vẻ đẹp tự nhiên, thanh thoát. Theo ông Huy, làm hoa sen giấy không quá khó, nhưng công đoạn quyết định là nhuộm giấy, tạo màu để bông sen thực sự có hồn. Nếu mới nhìn qua không nhận ra đó là hoa sen giấy thì người thợ mới thực sự thành công với sản phẩm của mình.

 

Kỹ thuật làm những bông sen giấy tinh tế và có hồn đó ông không giữ cho riêng bản thân. Khi đã thành công trong phương pháp làm, ông mở lớp dạy nghề cho các em nhỏ trong làng, không lấy tiền học phí, thậm chí chúng còn được trả tiền công cho những bông hoa tự tay mình làm ra. Mở một lớp dạy nghề và truyền nghề được cho 25 em trong làng, suốt thời gian 4 năm các em cũng có công việc làm thường xuyên quanh năm, tuy thu nhập không cao nhưng điều quan trọng nhất là làng nghề được phục hồi và duy trì phát triển.

 

Nghệ nhân Thân Văn Huy đã từng trình làng nghệ thuật sắp đặt sen giấy bằng cách cắm những bông hoa xuống hồ hay ô nước nhỏ, trang trí thêm lá sen. Sen giấy Thanh Tiên giờ không chỉ là những bông hoa giấy trang trí đơn thuần mà đã được đặt ở những không gian sang trọng, đẹp đẽ tôn lên vẻ đẹp giản dị mà vẫn cao quý của loài hoa được mệnh danh là quốc hoa. Sen giấy sau khi hồi sinh cũng đã theo chân họa sĩ, nghệ nhân Thân Văn Huy vào Nam ra Bắc, có mặt tại các cuộc triển lãm lớn. Sen giấy theo đó cũng trở thành loài hoa trang trí có mặt trong rất nhiều gia đình và theo chân du khách đến những phương trời xa.

 

Trong những ngày Tết, dù đã mua rất nhiều hoa tươi, người Huế vẫn không bao giờ quên mua vài cành hoa giấy. Năm nào cũng vậy, hoa giấy Thanh Tiên lại theo chân những đứa trẻ trong làng bán dạo khắp phố phường đến tận vùng đầm phá hẻo lánh. Trải qua bao năm tháng, hoa giấy Thanh Tiên không hề tàn lụi mà còn ngày càng phát. Những sắc màu rực rỡ mà giản dị đó không chỉ làm đẹp thêm cho phong vị tết Huế, mà còn làm nên một nét đặc trưng của văn hóa Huế.

 

Đỗ Hiên