Độc đáo phiên chợ Cán Cấu

Văn Hóa Việt Du lịch ẩm thực

Thứ 3, 18/02/2014 18h13

NETVIET - Với quan niệm từ ngàn xưa “Con trâu là đầu cơ nghiệp”, chợ trâu luôn là một “mảng màu” không thể thiếu làm nên bức tranh sinh động ở huyện vùng cao Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai.

 

 

Si Ma Cai được biết đến là một huyện biên giới phía Bắc thuộc tỉnh Lào Cai, là nơi cư trú của nhiều dân tộc anh em, trong đó chủ yếu có người Mông. Từ nhu cầu trao đổi những sản phẩm do mình làm ra, những phiên chợ vùng cao của cộng đồng người dân tộc đã ra đời. Cứ đến thứ 7 hàng tuần, mọi người lại đi chợ Cán Cấu - nơi diễn ra các hoạt động mua bán sôi nổi các sản phẩm địa phương của người dân nơi đây. Chợ Cán Cấu là một không gian sinh hoạt văn hóa nhiều màu sắc của đồng bào các dân tộc trên địa bàn huyện Si Ma Cai. Chợ Cán Cấu còn được gọi bằng một cái tên dân dã là chợ gia súc, bởi ở đây, ngoài việc bán các mặt hàng sinh hoạt hằng ngày còn có một khu vực rộng để bán trâu, bò, bê, ngựa, mà chủ yếu là trâu. Phiên chợ ấy, không chỉ phản ánh cuộc sống sinh hoạt đời thường mà còn là trung tâm văn hóa, tạo nên bản sắc độc đáo riêng có của đồng bào các dân tộc thiểu số.

 

Chợ Cán Cấu chỉ rộng khoảng hơn 1ha, trên một triền đồi bên cạnh tỉnh lộ vào trung tâm xã Cán Cấu. Tại đây, hình thành nên ba khu vực. Một khu để bán các sản vật địa phương gồm thổ cẩm, chỉ thêu, dược thảo, rau củ… Hai khu còn lại là hàng ăn cùng các vật dụng gia đình như đèn pin, dây thừng, lưỡi cuốc, dao rựa, bàn chải đánh răng… và phía bên ngoài là khu chợ trâu.

 

Đối với người Việt Nam, từ buổi đầu lịch sử, khi người dân biết trồng cây lúa nước, con trâu đã là phương tiện quan trọng nhất, được coi là “đầu cơ nghiệp” của mỗi gia đình. Bởi vậy, bất kỳ dân tộc nào cũng đều rất coi trọng con trâu. Bởi vậy mà cứ gần đến thứ 7 hàng tuần, những người dân ở xã Cán Cấu và những vùng lân cận lại chuẩn bị chu đáo để dắt trâu ra chợ bán. 

 

Trong cái nắng hanh hao của mùa đông miền núi cao, ông Giàng A Chô đang lục tục dắt trâu đi cày nốt hôm nay. Ngày mai ông sẽ dắt trâu xuống chợ Cán Cấu để bán. Con trâu này ông Chô đã nuôi được 4 năm. Nó thuộc tốp những con trâu khỏe ở bản. Những người dân nơi đây vẫn thường mua những con nghé về chăm sóc, cho đến khi nó lớn và to khỏe sẽ mang ra chợ bán. Cày xong thửa ruộng nhỏ này, Ông Chô dắt trâu men theo sườn đồi cho trâu gặm cỏ.

 

Sáng hôm sau, ông bà Chô dậy từ sớm và nấu cơm ăn trước khi ra chợ. Bữa sáng với mèn mén, thịt treo gác bếp và rau cải đã được dọn ra. Hai ông bà tranh thủ ăn rồi chuẩn bị đồ đi chợ. Sáng nay, chú trâu to khỏe này sẽ có chế độ đặc biệt và đươc ăn nhiều hơn trước khi ra chợ. Sau khi mọi thứ đã xong xuôi, vợ chồng ông Chô bắt đầu chuẩn bị ra chợ. Men theo con đường quanh bản là tới con dốc dẫn xuống chợ. Lúc này, hàng chục con trâu hòa nhịp bước cùng tiếng mõ leng keng, đã góp phần tạo nên 1 âm thanh náo nhiệt, đặc trưng của phiên chợ.

 

Để có được con trâu to khỏe, người nuôi phải chăm chút cho nó từ 3 - 5 năm. Ngoài ra, vóc dáng của trâu cũng ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe, khả năng vận động và tỉ lệ thịt của chúng. Bởi vậy, những con trâu giống có bộ khung to, cơ bắp nở nang như thế này, thường được thương lái hoặc những người có nhu cầu mua trâu cà ưu tiên hàng đầu. Giá cả cũng cao hơn hẳn những con trâu khác.

 

Vợ chồng anh Giàng A Chí hôm nay cũng đem trâu xuống chợ phiên để bán. Bán được con trâu giá 40 triệu nhưng anh Chí lại không biết đếm tiền. Vừa lúc vợ chồng Chô tới khu chợ trâu, ông Chô đã giúp vợ chồng anh Chí kiểm tra lại số tiền đó. Khi cuộc trao đổi đã được hoàn tất và bán được con trâu theo ý muốn của mình, ông Chô vui vẻ nhảy khèn, âm thanh ngân lên hòa với tiếng mõ leng keng của hàng chục con trâu nơi núi rừng xa xôi.

 

Trước đây, chợ Cán Cấu nổi tiếng là chợ bán gia súc như trâu, bò ngựa, lớn nhất nhì miền Bắc. Nhưng hiện nay, chợ còn là nơi tập trung mua bán các nhu yếu phẩm của người dân vùng cao. Ngoài trâu, bò, ngựa, hàng hóa tại đây khá phong phú, chủ yếu là những sản vật từ đôi bàn tay cần mẫn của người dân làm ra. Và có lẽ đẹp và tuyệt vời nhất là màu sắc rực rỡ của thổ cẩm. Thổ cẩm có mặt ở mọi nơi, trên những chiếc khăn, chiếc túi và nhất là trên những bộ trang phục cầu kỳ và độc đáo của những người phụ nữ dân tộc H’mông. Họ ăn vận trên người những bộ váy áo được làm thủ công với những họa tiết sinh động, màu sắc tươi sáng, trang trí hài hòa và đẹp mắt. Có cả một khu bày bán váy áo thổ cẩm để các bà các cô thỏa sức lựa chọn. 

 

 

Trong ánh nắng rực rỡ, sắc màu của thổ cẩm tưởng như tươi tắn hơn bao giờ hết. Và góc chợ bày bán các sản phẩm làm đẹp của phái nữ dường như cũng đông vui và nhộn nhịp nhất. Thích thú nhất có lẽ là những thiếu nữ mới lớn, các cô đến đây để tìm cho mình một bộ trang phục thật đẹp. Ai cũng muốn mình thật duyên dáng và điệu đà trong mắt bạn bè, đặc biệt là các chàng trai. Không chỉ các cô gái trẻ mà những phụ nữ lớn tuổi cũng tập trung rất đông ở đây. Họ tìm chọn tỉ mỉ và khoác thử lên người chiếc áo đã ưng ý. Có lẽ, sau những ngày lao động mệt nhọc, thì đây là khoảng thời gian hạnh phúc nhất của những người phụ nữ. Ở đây, họ được trở về với chính con người mình với những nhu cầu làm đẹp tất yếu của người phụ nữ. Bao lo toan vất vả được tạm gác lại, chỉ còn sắc màu rực rỡ của váy áo, chỉ còn những nụ cười hồn hậu và vô tư nhất.

 

Khác với miền xuôi, người dân tộc thiểu số đến phiên chợ không chỉ đơn thuần để trao đổi mua bán hàng hóa mà còn cón là để đi chơi. Đối với họ, đi chợ phiên giống như là được đi lễ hội vậy. Còn riêng với đàn ông vùng cao, thì chợ là dịp để họ có thể gặp gỡ, uống rượu và trò chuyện bên chảo thắng cố. Đối với họ, đã gặp nhau thì chỉ cần một chén rượu cũng thành bạn. Cứ luân phiên, hết bạn mời đến mình mời bạn. Cứ thế những người đàn ông uống rượu đến lúc say.

 

TS Trần Hữu Sơn, Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai cho biết: “Chợ còn là một trung tâm thông tin. Nào là nuôi trâu thế nào cho khỏe, chọi trâu thế nào, cách nuôi lợn ra sao, trồng cây giống mới áp dụng thế nào thì đều truyền nhau ở chợ. Người dân này truyền cho người dân kia. Người trong dòng họ này giỏi thì nói cho dòng họ khác. Những phong tục tập quán cưới xin ma chay người ta cũng nói. Tất cả những cái đó đều ở chợ.”

 

Khi mặt trời đứng bóng, cũng là lúc phiên chợ bắt đầu tan dần. Mọi người hồ hởi ra về, mang theo những thứ đã mua được ở chợ, từ những thứ nhỏ như rau quả đến cả một gia sản lớn như con trâu, con ngựa.  Chỉ một lúc nữa thôi, sự im ắng, vắng lặng sẽ được trả lại cho nơi đây. Mọi người sẽ trở về với cuộc sống lao động thường ngày và sẽ lại không hẹn mà đến gặp nhau ở những phiên chợ lần sau nữa.

 

Ở miền rừng núi xa xôi, dân cư phân bố thưa thớt và cuộc sống người dân thường khép kín trong vòng quay tự cung tự cấp. Chỉ khi đến với phiên chợ, họ mới có cơ hội được giao lưu văn hóa, mua bán hàng hóa và tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Thế mới biết, một phiên chợ vùng cao có vai trò quan trọng đối với đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số đến nhường nào.

 

Vân Chi